Δε θυμάμαι πότε πρωτοάκουσα για τους στωικούς φιλοσόφους, τη σχολή της Στοάς, σίγουρα δεν είχα δώσει παραπάνω σημασία από την κατανόηση και απλή επανάληψη της φράσης "υπομένει κάτι στωικά".
Δεν ξέρω επίσης πότε άρχισα να δίνω σημασία στα κείμενα, τον τελευταίο χρόνο; ίσως ενάμισι χρόνο πριν; πάντως άρχισα από το Μάρκο Αυρήλιο και τα Meditations, μετά στο εγχειρίδιο του Επίκτητου. Γενικά διάβασα πολλά κείμενα, Σενέκας, λίγο του Ζήνωνα (από τον τελευταίο, κυρίως σε μορφή προτάσεων ή τα γνωστά τσιτάτα που λένε).
Δυστυχώς (ή ευτυχώς, ή αδιάφορο!) τα βιβλία τα αγόρασα με γερμανική μετάφραση.
Ένα μικρό παράδειγμα: Στο Handbüchlein der Lebenskunst του Επίκτητου, από το κεφάλαιο Wille ist frei
Krankheit ist ein Hindernis des Körpers, aber nicht des Willens, wenn er nicht selbst will.
Ή από τον ίδιο συγγραφέα, Handbüchlein der Moral, στο κεφάλαιο 32
4) Kannst du es, so lenke stets durch deine Reden deine Gesellschaft auf anständige Gegenstände; bist du unter lauten Fremden, so schweige. 5) Lache selten, nicht über vieles und nicht übermäßig. 6) Verweigere, wenn es möglich ist, den Eid ganz, sonst soweit es sich tun läßt.
Εκεί ξεκινά κάπως έτσι: 1) Vergegenwärtige dir einen Charakter, ein Musterbild, wonach du zu leben dir vornimmst, sowohl im privaten, als im öffentlichen Leben.
Στα πρότυπα αυτά ίσως να πάτησε και ο Καντ, με την kategorische Imperativ του.
Ο Επίκτητος τα είπε και για το θάνατο, που επίκειται.
Der Tod der Lüste.
XXI. Tod und Verbannung und Alles, was als schrecklich erscheint, soll dir täglich vor Augen schweben, am meisten aber der Tod; so wirst du nie weder an etwas Gemeines denken, noch etwas allzuheftig begehren.
Το amor fati είναι μια "αγάπη για το μοιραίο", για το αναπόφευκτο, για τα απολύτως απαραίτητα της Μοίρας τεκταινόμενα. Το αναφέρει ο Νίτσε, δε θυμάμαι πού, αλλά νομίζω κάπου στο 1880, ως αντίλογο στη "διαλεκτική/ διαννοούμενη αγάπη στο θείο (ή στο Θεό!)" του Σπινόζα. Σε πολλές ιστοσελίδες αναφέρεται ως όρος προερχόμενος από τους Στωικούς, αλλά είναι προφανώς παραπλάνηση. Αν κι ο Νίτσε έβλεπε τον εαυτό του, ως τον τελευταίο Στωικό, σήμερα, από την οπτική γωνία του 21ου αιώνα βλέπουμε τη διαφορά του ως προς αυτό που αναφέρεται ως παγκόσμιος Νους και Άμβλυνση των ευαισθησιών.
Αλλά να μην πιαστούμε τώρα με το Νίτσε, θα μας πιάσει το 2025.
Ας κρατήσουμε τα χρόνια της Στοάς, τις μεταφυσικές αναζητήσεις των μεταπλατωνικών, όταν πλέον έχει καταρρεύσει ένα αρχαίο(ελληνικό) Σύμπαν, με τη στενή έννοια, κι όταν πλέον έχει εδραιωθεί ένα ρωμαϊκό κράτος και καθεστώς, απορροφώντας όλα τα ζωτικά στοιχεία της αρχαίας (ελληνικής) σκέψης.
Οι πρώτες απογοητεύσεις δεν άρχισαν να φανούν κάπου εκεί με το θάνατο του Ιουλίου Καίσαρα.
Ο Αυρήλιος ας πούμε, Καίσαρας, Κάιζερ με τα όλα του.........
......σαν να βαρέθηκα να γράφω για τους στωικούς!
Θα αφήσω εδώ ένα κομματάκι από το φίλο τον ChatGPT, νομίζω τον 4.0, που τον πλήρωσα κιόλας....
Για να δούμε, τι θα πει....
Το ρώτησα:
Θα μπορούσες να ολοκληρώσεις το ακόλουθο κείμενο για τους στωικούς φιλοσόφους, τηρώντας όμως το ύφος της γραφής;
Ο Αυρήλιος, ας πούμε, Καίσαρας, Κάιζερ με τα όλα του, υπήρξε μια γέφυρα ανάμεσα στον κόσμο της εξουσίας και στη βαθιά φιλοσοφική σκέψη. Ως αυτοκράτορας, υπηρέτησε τα προτάγματα της Στωικής φιλοσοφίας, αναζητώντας τη σοφία και την αρετή σε μια εποχή έντονων κοινωνικών αναταραχών. Το έργο του "Έως Εαυτού" φανερώνει την εσωτερική του πάλη, καθώς προσπαθεί να συνδυάσει τις απαιτήσεις της εξουσίας με την αναζήτηση της εσωτερικής γαλήνης.
Ο Αυρήλιος, όπως και οι Στωικοί πρόγονοί του, κυνηγούσε την αρετή, όχι ως μια ανώτερη μορφή ζωής, αλλά ως προϋπόθεση για την αντιμετώπιση του μοιραίου. Η φιλοσοφία του δεν ήταν εξωστρεφής· αντιθέτως, επικεντρωνόταν στη βαθιά αυτογνωσία και στην αποδοχή του αναπόφευκτου. Η πεποίθηση ότι όλα όσα συμβαίνουν είναι μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου της φύσης, τον καθοδηγούσε στην αντιμετώπιση των προκλήσεων που προέκυπταν στη ζωή του—τόσο ως ηγεμόνα όσο και ως ανθρώπου.
Δίπλα του, άλλοι Στωικοί φιλόσοφοι, όπως ο Σενέκας και ο Επίκτητος, έφεραν στη ζωή τους τη θεώρηση ότι η ευτυχία δεν συνίσταται στην εξωτερική κατάσταση, αλλά στην εσωτερική μας στάση απέναντι σ' αυτήν. Η "αγάπη για το μοιραίο" ενσωματώνει αυτήν τη θεώρηση, αναγνωρίζοντας ότι η πραγματικότητα συχνά εισάγει εμπόδια και προκλήσεις που δεν μπορούμε να αλλάξουμε. Έτσι, με το να ενσωματώσουμε αυτήν την αγάπη, καταφέρνουμε να μετατρέψουμε την απογοήτευση σε διαύγεια και την ανησυχία σε γαλήνη.
Στη σημερινή εποχή, όπου η δυσκολία, ορισμένες φορές, αποκτά διαστάσεις που φαίνονται αδιανόητες, μια τέτοια στάση είναι πιο επίκαιρη από ποτέ. Οι διδασκαλίες των Στωικών αποτελούν ένα εργαλείο αυτοβοήθειας, προτείνοντας ότι η αληθινή δύναμη έγκειται στην ικανότητά μας να αποδεχτούμε τη ζωή όπως είναι, να εφαρμόσουμε τη λογική και την πρακτική σκέψη στις προκλήσεις μας και να αποδεχτούμε ότι η ευτυχία προέρχεται από μέσα μας.
Με αυτές τις σκέψεις, οι Στωικοί μας προσκαλούν να βαδίσουμε τη δική μας οδό με εμπιστοσύνη, προβάλλοντας την εσωτερική μας δύναμη στη ζωή, καθώς αποδεχόμαστε τη ροή της, ανεξαρτήτως των εξωτερικών συνθηκών. Έτσι, σε κάθε μαχαιριά του πεπρωμένου, μπορούμε να σφυρηλατήσουμε την αρετή και την ηρεμία, αναγνωρίζοντας ότι ο κόσμος προχωρά, ανεξαρτήτως των επιθυμιών και φόβων μας.
Λίγο το γάμησε βέβαια στο ύφος , αλλά φίλος είναι, δεν πειράζει!
Αυτά!
